Phần I

Thiên 06

đăng 09:10, 5 thg 6, 2013 bởi Lỗ Bình Sơn   [ đã cập nhật 08:36, 6 thg 12, 2013 ]

子曰:

「舜其大知也與!

舜好問以好察邇言

隱惡而揚善

執其兩端,用其中於民

其斯以為舜乎!」

Tử viết:

“Thuấn kì đại tri dã dữ!

Thuấn hiếu vấn dĩ hảo sát nhĩ ngôn.

Ẩn ác nhi dương thiện.

Chấp kỳ lưỡng đoan, dụng kỳ trúng ư dân.

Kì tư dĩ vi Thuấn hồ!”

 

DỊCH NGHĨA:

Khổng Tử nói: “Vua Thuấn là bậc đại trí vậy! Thuấn ưa dò hỏi ý kiến của người khác, lựa lấy điều hay xét lại những lời thiển cận; ẩn dấu những lời xấu mà phát huy những lời tốt lành. Nắm giữ cả hai điều đối lập rồi chọn dùng cái đúng cho dân. Chính cái điều ấy đã làm nên Thuấn chăng!


Thiên 05

đăng 08:32, 5 thg 6, 2013 bởi Lỗ Bình Sơn   [ đã cập nhật 08:36, 6 thg 12, 2013 ]

子曰:「道其不行矣夫

Tử viết: “Đạo kì bất hành hĩ phu.”

Khổng Tử nói: “Ôi! cái Đạo kia không thi hành được ở đời”

Thiên 04

đăng 08:31, 5 thg 6, 2013 bởi Lỗ Bình Sơn   [ đã cập nhật 08:35, 6 thg 12, 2013 ]

子曰:

「道之不行也, 我知之矣:

知者過之; 愚者不及也

道之不明也, 我知之矣:

賢者過之; 不肖者不及也

人莫不飲食也

鮮能知味也

Tử viết:

“Đạo chi bất hành dã, ngã tri chi hĩ

tri giả quá chi; ngu giả bất cập dã.

Đạo chi bất minh dã, ngã tri chi hĩ

hiền giả quá chi; bất tiếu giả bất cập dã.

Nhân mạc bất ẩm thực dã.

Tiên năng tri vị dã.”

DỊCH NGHĨA:

Khổng Tử nói: “Cái Đạo không thực hành được thì ta đã biết rồi, ấy là do người trí thì thái quá, kẻ ngu thì không theo kịp. Cái Đạo chẳng được người đời hiểu rõ thì ta cũng đã biết rồi, ấy là do người có tài cán thì thái quá, kẻ tầm thường (bất tiếu) thì lại không theo kịp. Giống như người ta không ai mà không ăn uống, nhưng chẳng có người nào biết được mùi vị vậy.


Thiên 03

đăng 07:11, 5 thg 6, 2013 bởi Lỗ Bình Sơn   [ đã cập nhật 08:34, 6 thg 12, 2013 ]

子曰:

「中庸其至矣乎!

民鮮能久矣

Tử viết:

“Trung dung kì chí hĩ hồ!

dân tiển năng cửu hĩ.”


DỊCH NGHĨA:

Khổng Tử nói: Đạo Trung Dung thật là cao viễn! Đã lâu rồi dân chúng không còn ai có thể làm được.


BÌNH CHÚ:


- Tiển: (Đ) hết, tận

Thiên 02

đăng 10:52, 4 thg 6, 2013 bởi Lỗ Bình Sơn   [ đã cập nhật 08:34, 6 thg 12, 2013 ]


仲尼曰:

「君子中庸

小人反中庸

君子之中庸也,

君子而時中

小人之反中庸也

小人而無忌憚也

Trọng Ni viết:

“Quân tử trung dung;

tiểu nhân phản trung dung.

Quân tử chi trung dung dã,

quân tử nhi thời trung.

Tiểu nhân chi phản trung dung dã,

tiểu nhân nhi vô kị đạn dã.”

 

DỊCH NGHĨA:

Trọng Ni nói “Quân tử thì trung dung, tiểu nhân thì phản trung dung. Người quân tử trung dung là người mà lúc nào cũng giữ được đức trung dung, tức là tâm tánh họ không bị thiên lệch hay đổi dời. Kẻ tiểu nhân phản trung dung là người làm những điều trái ngược với đức trung dung, tâm tính họ luôn thay đổi và chẳng kiêng nể điều chi cả.


BÌNH CHÚ:


Thiên 01

đăng 03:53, 1 thg 6, 2013 bởi Lỗ Bình Sơn   [ đã cập nhật 23:27, 26 thg 3, 2014 ]

1

天命之謂性;

率性之謂道;

修道之謂教

道也者, 不可須臾離也;

可離, 非道也

Thiên mệnh chi vị tính;

suất tính chi vị đạo;

tu đạo chi vị giáo.

Đạo dã giả, bất khả tu du ly dã;

khả ly, phi đạo dã.

2

是故君子戒慎乎其所不睹,

恐懼乎其所不聞

莫見乎隱, 莫顯乎微

故君子慎其獨也

Thị cố quân tử giới thận hồ kì sở bất đổ,

khủng cụ hồ kì sở bất văn.

Mạc kiến hồ ẩn, mạc hiển hồ vi.

Cố quân tử thận kì độc dã.

3

喜怒哀樂之未發, 謂之中

發而皆中節, 謂之和

中也者, 天下之大本也

和也者, 天下之達道也

致中和, 天地位焉,

萬物育焉

Hỉ nộ ai lạc chi vị phát, vị chi trung.

Phát nhi giai trúng tiết, vị chi hòa.

Trung dã giả, thiên hạ chi đại bản dã.

Hòa dã giả, thiên hạ chi đạt đạo dã.

Trí trung hòa, thiên địa vị yên,

vạn vật dục yên.

DỊCH NGHĨA:

1- Mệnh trời gọi là Tính, phát triển thuận theo tính gọi là Đạo, tu dưỡng theo Đạo gọi là Giáo. Cái Đạo ấy không thể xa rời dù chỉ trong chốc lát; nếu có thể xa rời được thì đã không phải là đạo.

2 - Bởi thế quân tử đặc biệt cảnh giác thận trọng ở chỗ người ta không nhìn thấy, lo lắng sợ hãi ở chỗ người ta không nghe thấy. Chẳng có gì rõ hơn vật che giấu, chẳng có gì làm hiển lộ chân tướng hơn những việc nhỏ bé. Cho nên người quân tử đặc biệt thận trọng khi chỉ có một mình mình vậy.

3- Mừng, giận, buồn, vui khi chưa biểu hiện ra, gọi là Trung, biểu hiện ra mà phù hợp với quy củ thì gọi là Hoà. Trung là gốc lớn của thiên hạ, Hoà là đạo lí thông đạt trong thiên hạ. Đạt tới sự Trung Hoà thì trời đất có được vị trí thoả đáng, muôn vật được phát huy dục sinh trưởng.




1-6 of 6